Meerdere wegen naar Rome? De alternatieve vormen van geschilbeslechting

alternatieven die gemakkelijker, sneller en goedkoper kunnen zijn

Door: Eva Priester

Wanneer partijen een geschil hebben, proberen ze vaak eerst via overleg tot een oplossing te komen. Als dit niet lukt, is het gebruikelijk dat één van de partijen zich tot de ‘gewone’ rechter (overheidsrechter) wendt. Toch zijn er tegenwoordig meerdere manieren om een geschil op te lossen zonder rechterlijke tussenkomst. Alternatieve geschilbeslechting is het oplossen van een geschil met behulp van een onafhankelijk en onpartijdig orgaan. Het oplossen van geschillen wordt op deze manier gemakkelijker, sneller en goedkoper. De belangrijkste vormen van alternatieve geschilbeslechting zijn mediation, arbitrage en bindend advies.[1]

Mediation

Mediation is de meest bekende vorm van alternatieve geschilbeslechting. Maar wat is mediation eigenlijk? Mediation is een vorm van conflictbemiddeling, waarbij beide partijen onder begeleiding van een mediator een oplossing zoeken voor een conflict. Mediation wordt vaak toegepast bij echtscheidingen, familierechtelijke geschillen of bij arbeidsconflicten. Het vormt de ideale oplossing om een juridisch geschil uit de weg te ruimen, voordat deze leidt tot een dure en tijdrovende rechtszaak.[2] 

In Nederland wordt steeds vaker een beroep gedaan op een mediator.[3] Vanuit een neutrale positie begeleidt de mediator de onderhandelingen. Hij zorgt ervoor dat partijen onderling op een gepaste wijze met elkaar kunnen communiceren. De mediator gaat niet inhoudelijk op het conflict in, maar zoekt manieren waardoor partijen zich kunnen vinden in een oplossing die hun belangen op een aanvaardbare wijze tegemoetkomt. Het is niet verplicht dat een mediator een advocaat of een jurist is. Het voordeel van een advocaat als mediator is echter wel dat de uiteindelijke overeenkomst tussen partijen goed op papier komt te staan. Daarnaast kan een advocaat ervoor waken dat er geen zaken worden overeengekomen die juridisch onmogelijk zijn.[4]

Mediation wordt gemiddeld binnen een maand afgerond, soms zelfs binnen enkele weken.[5] Hierdoor biedt mediation, in tegenstelling tot de procedure bij de rechter, een snelle oplossing voor het conflict. Ook bepalen de partijen zelf wat ze afspreken, waardoor ze alles in eigen hand houden. Wanneer de partijen het geschil door de rechter laten beslechten, ligt de uiteindelijke beslissing bij de rechter en niet bij de partijen. Het voordeel van mediation is dan ook dat er geen verliezers zijn. Er wordt een overeenstemming bereikt waar beide partijen het mee eens zijn.

Arbitrage

Arbitrage is de enige vorm van alternatieve geschilbeslechting die is voorzien van wettelijke waarborgen. In de wet is geregeld hoe een overeenkomst tot arbitrage tot stand komt en worden eisen gesteld aan de procedure.[6] Derhalve toont arbitrage veel gelijkenis met de normale rechtsgang.

Een groot voordeel van arbitrage is dat de arbitragecommissie bestaat uit arbiters, welke werkzaam zijn in dezelfde bedrijfstak als de partijen. Hierdoor hebben zij inhoudelijke kennis van het geschil. Er moet altijd een oneven aantal arbiters worden benoemd, het maakt dan niet uit of dat één, drie of vijf arbiters zijn. Bij een even aantal is de kans namelijk aanwezig dat er geen meerderheid behaald wordt. De uitspraak van deze arbiter(s) heet een arbitraal vonnis en is net zo bindend als een ‘gewone’ uitspraak. Om het vonnis te kunnen executeren, zal de in het gelijkgestelde partij wel eerst aan de rechtbank een verlof tot tenuitvoerlegging moeten vragen.[7] De rechtbank wijst dit verzoek in beginsel altijd toe, tenzij het vonnis in strijd is met de openbare orde, de goede zeden of als de regels rondom de arbitrage niet zijn nageleefd. 

Arbitrage kan een uitkomst zijn wanneer partijen op een relatief snelle en eenvoudige manier een zaak willen beslechten. Daarnaast is het voordelig voor grote bedrijven dat arbitrage achter gesloten deuren plaatsvindt, hierdoor voorkomen zij negatieve publiciteit. Een nadeel van arbitrage zijn de kosten die ermee gepaard gaan. Doordat partijen de kosten voor de arbiters dienen te vergoeden, zullen de kosten hoger liggen dan bij een procedure voor een nationale rechtbank. 

Bindend advies

De laatste vorm van alternatieve geschilbeslechting is het bindend advies. Het bindend advies zal, onbewust, bij het grote publiek bekend zijn. Wat veel mensen namelijk niet weten, is dat het programma ‘de Rijdende Rechter’, een bindend adviesprocedure betreft.  

Een bindend advies is een uitspraak die wordt gedaan door een derde partij met betrekking tot een geschil tussen twee partijen. Op het eerste gezicht lijkt dit sterk op een arbitraal vonnis, maar er is één verschil. Een bindend advies kan niet worden gezien als een vonnis en is daarom ook niet vatbaar voor tenuitvoerlegging. De basis van het bindend advies is een overeenkomst tussen de twee partijen waarin zij verklaren zich te binden aan het advies, dit wordt de vaststellingsovereenkomst genoemd. Als één van de partijen zich niet aan het advies te houdt, kan de andere partij bij de overheidsrechter nakoming vorderen.  

Bindend advies wordt vooral vaak gebruikt voor het beslechten van consumentengeschillen.[8] Het bindend advies kan over het algemeen snel worden verkregen, waardoor er een einde aan het geschil kan worden gemaakt. Daarnaast is het grootste voordeel van bindend advies, de laagdrempeligheid. De kosten zijn laag en de procedure is zo eenvoudig, dat een advocaat overbodig is.[9]

Hoewel deze drie alternatieven vormen van geschilbeslechting zowel voor- als nadelen met zich meebrengen, kan het wel degelijk een positief effect hebben op de rechtspraak. Doordat niet alle zaken via de reguliere weg bij de rechter belanden, maar op een andere manier worden opgelost, wordt de druk op de rechterlijke macht verminderd. We kunnen als maatschappij dus tevreden zijn als de rijdende rechter weer een burenruzie heeft opgelost. 


[1] ‘Alternatieve geschillenbeslechting, wat is dat eigenlijk?’, ictrecht.nl, 4 juni 2010.

[2] ‘Alternatieve geschillenbeslechting (II):Mediation’, thuispartners.nl. 

[3] ‘Mediator betekenis/Wat is een mediator?’, allaboutmediation.nl.

[4] ‘Alternatieve geschillenbeslechting (II):Mediation’, thuispartners.nl. 

[5]  ‘Mediation naast rechtspraak’, rechtspraak.nl.

[6]  Boek 4 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering.

[7] ‘Arbitrage’, amsadvocaten.nl.

[8] ‘Waarom bindend advies?’ conflictoplossen.nl.  

[9] N. Verboom, ‘Mediation, bindend advies, arbitrage of toch maar naar de overheidsrechter?’.