“Fraude is van alle tijden; mensen zullen altijd bedrogen worden”

door:
Geld lonkt; dat geldt niet alleen voor ondernemers, ook voor particulieren die dromen van hoge rendementen op beleggingen. Helaas zitten er altijd rotte appels in de beleggingsmarkt die maar één doel hebben: stinkend rijk worden over de rug van beleggers. Afgelopen jaren kwam een aantal grote fraudezaken aan het licht, waaronder Golden Sun Resorts, Palm Invest en Easy Life Investments. Mensen werden aangespoord geld te investeren in beleggingen die niet bestonden. Dion Bartels zat er als advocaat bovenop, totdat het misging en zijn kantoor failliet ging. Hij werd geschrapt als advocaat. Met Fiat Justitia spreekt Bartels open over zijn strijd tegen malafide beleggingspraktijken, de bescherming van particulieren, zijn leven na de advocatuur en de valkuilen voor startende ondernemers.

U hebt jarenlang als advocaat gestreden tegen misstanden in de vastgoedsector en investeringswereld. Uw strijd ging vaak gepaard met de nodige media-aandacht. Was die aandacht genereren uw strategie?

In eerste instantie heb ik met mijn kantoor (Bartels Advocaten in Zeist) niet bewust de media opgezocht. Het was eerder andersom. De media wilde namelijk graag van ons horen hoe de vork in de steel zat na het aan het licht komen van de Palm Invest-zaak. Vervolgens bleek die aandacht de nodige voordelen voor ons mee te brengen: ten eerste werden we door al die aandacht een autoriteit op het gebied van fraudezaken, wat leidde tot meer opdrachten. Ook onze cliënten hadden daar baat bij; door een grote groep gedupeerden te verzamelen, kon mijn kantoor de kosten per klant gigantisch drukken en de prijs zo laag mogelijk houden. Wij werkten met een verdienmodel waarbij nieuwe cliënten een vast bedrag vooraf betaalden. Ten tweede had aandacht van de media een voorlichtende en waarschuwende werking op het publiek. Mensen zijn meer op hun hoede naarmate ze meer van fraudezaken afweten. Kortom de media is op ons afgekomen. Nadien hebben wij er handig gebruik van gemaakt, wat zowel voordelig was voor mijn kantoor als voor mijn cliënten.

Onder valse voorwendselen werden mensen bewogen om geld te steken in pseudo-belediggingen

Bent u van mening dat die educatieve en waarschuwende functie een taak van een advocaat is?

Een advocaat hoeft niet lijdzaam te wachten tot hij een dossier krijgt aangereikt. Als hij een opdracht heeft binnengekregen, moet hij zelfstandig onderzoek doen en contact zoeken met de media als blijkt dat er iets niet in de haak is. Advocaten hebben wel degelijk een functie in de samenleving om misstanden aan de orde te stellen. Hoewel je als advocaat een geheimhoudingsplicht hebt en dus niets over een individueel geval mag vertellen, is er niets op tegen om te melden dat een groep cliënten geconfronteerd wordt met bepaalde misstanden. Ik vind dat je dat als advocaat zelfs moet doen.

In uw periode als advocaat hebt u niet alleen vrienden gemaakt. Een van de personen met wie u een conflict hebt gehad, is Jos Lemmens. Hij verweet u een hetze tegen zijn vastgoedfonds. Volgens Lemmens was u zowel een pyromaan als een brandweerman, waarmee hij doelde op uw strategie om eerst onrust te veroorzaken bij zijn fonds en daarna hulp aan te bieden aan de beleggers. Was dat uw bedoeling?

Jos Lemmens heeft in Nederland tientallen miljoenen euro’s opgehaald om te investeren in Duitse vastgoedfondsen. Op een gegeven moment is zijn onderneming failliet gegaan. Terwijl honderden mensen hun spaargeld aan hem hadden toevertrouwd, was hij niet in staat om hun inleg terug te betalen, laat staan het beloofde rendement. Lemmens weigert echter om rekening en verantwoording af te leggen. Hij geeft de schuld aan de crisis en aan mij, maar don’t shoot the messenger. Ik was slechts degene die de zaak heeft blootgelegd. Hij heeft het niet aan mij, maar aan een gebrekkige organisatie en een gebrek aan transparantie te wijten dat hij ten onder is gegaan.

Hoe eenvoudig is het om frauduleuze ondernemers strafrechtelijk te vervolgen?

Zowel curatoren als individuele beleggers kunnen aangifte doen. Individuele beleggers doen dat echter niet graag, omdat ze zich schamen voor hun hebzucht en hun domheid. Mensen hebben toch de neiging om verkeerde beslissingen zoveel mogelijk te vergeten. Gelukkig hebben wij in de Palm Invest-zaak een grote groep cliënten gehad die zich wel durfden te melden. Voor hen hebben wij aangifte gedaan, wat resulteerde in een inval door de FIOD ECD (fiscale opsporingsdienst, red.). Zo’n instantie heeft daadwerkelijk de machtsmiddelen om onderzoek te verrichten. Als simpel advocatenkantoor is dat niet mogelijk.

Er zijn meer mensen die voor 4 miljoen euro per jaar gebruik willen maken van een staatshotel

U was nauw betrokken bij de Palm Invest-zaak. Hoe is het inmiddels gesteld met dit proces?

Danny Klomp en Remco Voortman, de oprichters van Palm Invest, zijn veroordeeld tot een gevangenisstraf van 3 jaar en 6 maanden met aftrek van voorarrest. Ze zijn beiden, maar ook het Openbaar Ministerie, in hoger beroep gegaan tegen die uitspraak van de rechtbank. Ik voorspel dat ze uiteindelijk 4 jaar gevangenisstraf krijgen. Waarschijnlijk speelt in de strafmaat mee dat er nog 16 miljoen euro ‘zoek’ is, waarover de heren geen rekening en verantwoording kunnen of willen afleggen. Ik heb vernomen dat Klomp en Voortman 4 jaar gevangenisstraf voor lief nemen, omdat die 16 miljoen euro daarna alsnog hun kant op komt. Er zijn wel meer mensen die voor 4 miljoen per jaar gebruik willen maken van een staatshotel! Ik vind dat ze moeten vertellen waar het geld gebleven is. Het is overigens wel sportief dat de heren niet gevlucht zijn, zoals veel fraudeurs doen, en nog in Nederland wonen.

Toch hebben de oprichters van Palm Invest het ergens wel goed voor elkaar. Zij hebben immers in korte tijd miljoenen verdiend en lijken er nog mild van af te komen ook.

Het is een ordinaire vorm van oplichting! Dat heeft de strafrechter al vastgesteld. Er was sprake van deelname aan een criminele organisatie. Onder valse voorwendselen werden mensen namelijk bewogen om geld te steken in pseudo-beleggingen. De oprichters van Palm Invest accepteerden alleen geld van particulieren die geen ervaring hadden met beleggen. In Dubai is slechts een klein deel van de ingelegde gelden werkelijk belegd, terwijl het hoge rendementen had kunnen opleveren. Als ze het overgrote deel van het ingelegde geld wel hadden geïnvesteerd en het vastgoed op het hoogtepunt van de markt hadden verkocht, waren ze nu ondernemer van het jaar 2011 geworden.

Wat maakte de oprichters van Palm Invest tot ordinaire fraudeurs?

Klomp en Voortman leden aan het sudden wealth syndrom, hebben ze mijverteld. Elke dag werd hun rekening ‘vanzelf’ aangevuld met een grote som geld, waardoor ze zich de koning te rijk voelden. Ze hebben zich totaal niet beziggehouden met het daadwerkelijk beleggen van het geld en de consequenties van hun gedrag. Ze vonden het belangrijker om elkaar een villa cadeau te doen in het Gooi, mooie auto’s en boten te kopen en geld te besteden aan vrouwen, drank en andere geneugten van het leven. Totdat het misging.

Over de zaak hebt u het boek Palm Invest geschreven. Had het schrijven een financiële reden of had u het idee nog niet voldoende uw visie op de zaak gegeven te hebben?

Mijn boek Palm Invest is een bestseller geworden; er zijn 15.000 exemplaren verkocht. Je verdient er overigens niet veel aan, ongeveer één euro per boek, maar voor de geschiedschrijving is het goed dat het verhaal is vastgelegd. Tevens heeft zo’n boek een waarschuwingsfunctie voor particuliere beleggers. Tot slot kan ik in mijn spreekbeurten refereren aan het boek en ontleen ik er een zekere autoriteit aan. Ik werk nu aan een tweede boek, waarin ik de focus leg op andere zaken in de beleggingswereld en mij met name richt op de lessons learned. Door het boek te lezen, wordenmensen gewaarschuwd voor malafide praktijken die zich kunnen afspelen in de beleggingswereld.

Op welke schaal zijn er in Nederland fraudeurs actief in de beleggingswereld?

Er is in Nederland ongeveer 5 miljard euro opgehaald in de laatste 10 jaar bij 70.000 beleggers. Ik denk dat de helft goed belegd is en dat je bij de andere helft vraagtekens kunt plaatsen. Het probleem is dat de gemiddelde belegger van tevoren niet weet of hij zijn geld toevertrouwt aan een goede of slechte instantie. Fraudeurs gebruiken bijvoorbeeld dikwijls een flitsende website en mooie advertentiecampagnes. Je hoeft maar op Google te zoeken naar ‘investeren’ en je kunt je geld stoppen in Marokko, windmolens, levensverzekeringen, noem maar op. Soms echter worden projecten opgezet met goede bedoelingen, maar blijkt vervolgens dat er teveel kosten worden gemaakt om Nederlandse beleggers een fatsoenlijk rendement te kunnen verschaffen. Neem bijvoorbeeld de mogelijkheid om te beleggen in teakhout. De bomen moeten in Costa Rica worden onderhouden en worden vervolgens gekapt en verscheept naar Indonesië voordat er meubels van gemaakt kunnen worden. Daarna moeten de meubels naar West-Europa verscheept worden. Er blijft in dat lange traject geen cent over voor de belegger. Voor de Nederlandse particuliere belegger blijft het lastig om te oordelen of iets een goede investering is. We hebben nu een hoos gehad aan fraudezaken, maar fraude is van alle tijden; mensen zullen altijd bedrogen worden.

Hoe kunnen particulieren zich dan beschermen tegen frauduleuze praktijken?

Ten eerste moet je alleen beleggen in een product dat je kent en in iets dat tastbaar is. Daarnaast is het een goed teken als een aanbieder lid is van de Stichting Transparantie Vastgoed-fondsen (STV) en eventueel de Vereniging van Vastgoedfondsen (VVF). Ten derde moet je onderzoeken of er een prospectus aanwezig is die is goedgekeurd door de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en de STV. Ten slotte adviseer ik om aan je advocaat, notaris of fiscalist te vragen of het om een verantwoorde belegging gaat.

Een ondernemer moet denken aan de 3 A’s: arts, accountant en advocaat

Waarom bent u geschrapt als advocaat en is uw kantoor failliet gegaan?

Op een gegeven moment heb ik beweringen gedaan over een vastgoedbelegging van het Homburg-concern waarvan de rechter zei dat ik die beweringen onvoldoende kon staven. Ik heb dat toen gerectificeerd, maar voor de advocaat van Homburg was dat onvoldoende; hij heeft toen een brief gestuurd naar de Orde van Advocaten waarin hij verzocht mij als advocaat te schorsen. Mij was al verweten door de Orde dat ik reclame maakte over de rug van de toekomstige tegenstander voor mijn eigen kantoor. Ik ben vervolgens geschorst en later geschrapt als advocaat, maar er moest wel geld verdiend worden natuurlijk; ik heb een vrouw en vier opgroeiende kinderen. Bovendien werk ik liever dan dat ik een uitkering krijg. Ik heb daarom een tijd gewerkt als medewerker bij Seats and Sofas (een meubelverkoper, red.) en daar ben ik trots op. Ik ben niet vies van nieuwe ervaringen. Bovendien denk ik dat het goed is geweest om een tijd met twee benen op de grond in de showroom te staan. Ik geef nu commercieel-juridische ondersteuning, commercieel-juridisch advies en spreekbeurten. Juist doordat ik ook op de verkoopvloer heb gestaan, kan ik mijn eigen verhaal verdiepen.

Welk advies geeft u mee aan (startende) ondernemers?

Ik denk dat je daarbij moet denken aan de 3 A’s: arts, accountant en advocaat. Het is van belang dat je een goede relatie onderhoudt met je accountant en je advocaat en daarnaast moet je natuurlijk aan je gezondheid blijven denken. Als je tegen die drie deskundigen zegt dat je bezig bent met ondernemen en hun vraagt of ze jou willen helpen je te behoeden voor valkuilen, dan kom je in mijn ogen een heel eind. Met andere woorden: je moet niet zelf gaan rommelen. Je moet een paar adviseurs om je heen hebben om je werk goed te kunnen doen.

Welke tips kunt u geven aan rechtenstudenten die graag een eigen praktijk in de juridische wereld willen starten?

Mijn advies aan studenten is om al tijdens de studie met een eigen onderneming te beginnen. Je hoeft er niet fulltime mee bezig te zijn, maar het feit dat je een onderneming hebt, dat je al iets buiten je studie hebt gedaan, is positief. Fiscaal is het ook aantrekkelijk wanneer je gebruik kunt maken van diverse ondernemersregelingen. Bovendien ben je nooit werkloos; je komt nooit in de positie dat je op LinkedIn moet zetten dat je op zoek bent naar werk. Het gaat er niet om dat je een grote onderneming hebt, maar wel dat je aan alle formaliteiten voldoet en dat je op internet alle mogelijkheden benut die er zijn. Registreer bijvoorbeeld alvast je eigen naam of de naam van je onderneming als domeinnaam. Als je eenmaal een eigen onderneming hebt, moet je alle mogelijkheden benutten van de serieuze sociale media, zoals Twitter en LinkedIn. Elke recruiter of werkgever zal, als jij solliciteert, een klein onderzoek doen op Google naar wie je bent en wat je gedaan hebt. Laat er vanaf spatten dat je je eigen onderneming hebt gehad. Studenten die dat doen, onderscheiden zich wanneer zij gaan solliciteren.

Over Palm Invest

Danny Klomp en remco Voortman richtten in 2006 het beleggingsfonds palm invest op waarmee particuliere beleggers konden investeren in vastgoed op de palmeilanden in Dubai. Dat ging gepaard met de nodige promotie: palm invest maakte reclame bij rtL Business class, stond op de Miljonair Fair, adverteerde in zakenblad Quote en maakte reclame in de Amsterdam ArenA. Achteraf bleek palm invest een piramidespel: het rendement voor bestaande beleggers was afkomstig van de inleg van nieuwe beleggers. Dion Bartels verscheen in 2007 op het strijdtoneel toen het eerste wantrouwen ontstond. Dit leidde begin 2008 tot een inval van de FiOD bij het fonds en diens oprichters. Begin 2010 ging de strafzaak tegen de oprichters van start. Dit leidde tot een veroordeling van 3 jaar en 6 maanden gevangenisstaf. Het hoger beroep moet nog dienen.

Over Dion Bartels

Dion Bartels Mre ging na afronding van de studie Nederlands recht in 1982 als advocaat aan de slag. Daarnaast was hij actief in de gemeentepolitiek van Utrecht voor de VVD. Van 1990 tot 1992 volgde hij een postdoctorale opleiding aan de Universiteit van Amsterdam (thans Amsterdam School of Real Estate) waarna hij zichzelf Master of Real Estate mocht noemen. Door deze kennismaking met de wereld van zand, grond, water en stenen heeft hij tal van zaken behandeld als advocaat op het gebied van projectontwikkeling en de aannemerij. tijdens zijn 27-jarig advocatenbestaan heeft hij grote fraudezaken blootgelegd zoals golden Sun resorts, easy Life investments, caribbean comfort, palm invest en partrust. Zijn boek over palm invest werd een bestseller. Na zijn – gedwongen – vertrek uit de advocatuur en het faillissement van zijn kantoor in 2009, is Bartels bepaald niet op zijn lauweren gaan rusten. Sinds januari 2010 is hij met een eenmanszaak ingeschreven bij de Kamer van Koophandel en houdt hij zich bezig met het geven van commercieel-juridische ondersteuning en advies aan bedrijven en organisaties. Sinds 1 januari 2011 is hij werkzaam bij en voor Bartels consultancy B.V. Daarnaast geeft hij spreekbeurten. Hij zegt wel eens: “Het maatpak van de advocatuur bleek mij niet meer te passen. ik heb nu een wat sportiever jasje aangetrokken.”

Uit: Fiat Justitia, 20011, jaargang 23, nummer 2.