Zet digitalisering van de rechtspraak advocaten buitenspel?

door:
De rechtspraak volledig digitaal in 2018. Volgens rechter en initiatiefnemer van het programma KEI, Tanja Dompeling is het mogelijk. Volgens haar moet het mogelijk zijn om in de nabije toekomst online je eigen zaak te volgen via een track and tracé-systeem, griffierechten betalen via iDeal en een sms ontvangen wanneer er vonnis is gewezen. Dit alles heeft zij tijdens PLEIT, de kennisdag over ICT in de juridische praktijk, aangedragen samen met juristenwatcher Richard Susskind.

Susskind gaat echter nog verder. Volgens hem zal het niet lang meer duren of er zullen computersystemen zijn die juridisch advies kunnen geven. Advocaten en juridische hulpverleners zouden, volgens hem, technologie daarom als een bedreiging kunnen zien. Volgens Susskind zit er ook een positieve kant aan voor juristen. Waarom nog naar een klant gaan, als je elkaar kunt spreken via een haarscherpe videoverbinding? Juristen en vooral advocaten pakken die mogelijkheden volgens Susskind echter veel te langzaam op. Zo verbaast hij zich er over hoe weinig advocaten Twitter gebruiken. “It’s just childish behaviour. As not eating olives but never tasted them.” Dergelijke initiatieven zijn echter niet nieuw. Er zijn al talloze voorbeelden van bedrijven en advocatenkantoren die hun juridische diensten langs nieuwe wegen en voor nieuwe prijzen aanbieden. De website LegalZoom.nl is hiervan een mooi voorbeeld. Via deze website heb je voor 79 dollar al een echtscheidingsconvenant. Daarnaast is er het bedrijf Road Traffic Representation die geautomatiseerd advies geeft over verkeersaansprakelijkheid. De mogelijkheden zijn er dus al, ze worden alleen niet toegepast.

Volgens Tanja Dompeling is de rechtspraak nog niet klaar voor online dispute resolution of een vonnis-app. Maar binnen het project KEI wordt er wel hard gewerkt aan innovatie voor de rechtspraak. Dit is ook wel nodig aangezien zij aangeeft zich te schamen voor de prominente rol die de fax inneemt binnen de rechtspraak.

“Onze stip op de horizon is 2018. Dan moet alles van begin tot eind digitaal zijn. Er komt één digitale ingang voor privaat- en bestuursrecht. Via het portal mijn zaak zal iedereen via DigiD zijn of haar dossier kunnen volgen. Daarnaast krijgen rechters een nog duidelijkere regierol, waardoor een comparitie flexibel kan worden ingericht. Met toestemming van de rechter zullen partijen bijvoorbeeld zelf al getuigen of een deskundige mee naar de zitting kunnen nemen. Deze vernieuwingen zijn zeker goed nieuws voor burgers die zelf procederen. Het bespaart tijd en geld, en mensen zullen zo niet meer tegen een niet-ontvankelijkheid aanlopen.”

De start hiervan zal al snel komen want in 2014 gaat een experiment van start waarbij betalingen van het griffierecht via iDeal plaatsvinden. Dit zal voorlopig alleen zo zijn bij een gezamenlijke verzoekschriftprocedure. In 2015 start volgens de planning het digitaal procederen in professionele zaken boven de 25.000 euro. In 2017 zal het digitaal procederen voor iedereen toegankelijk moeten zijn, maar dat is ook afhankelijk van de wetgeving. Uit de reacties kan men opmaken dat de digitalisering van de rechtspraak wel wat snelle mag plaatsvinden. Het moet echter wel goed worden aangepakt, zo vindt de rechtspraak. Dompeling: “We willen graag iets opzetten dat goed werkt en waar mensen tevreden over zijn. Dat heeft voor ons een hogere prioriteit dan keiharde deadlines.

Initiatieven zoals in de eerste alinea aangehaald kan ik als rechtenstudent alleen maar toejuichen. De digitale wereld slaat snel om zich heen en de rechtspraak mag hierin niet de boot missen. Daarbij ben ik wel van mening dat er goed moet worden omgesprongen met veiligheid en privacy. Er zijn nogal wat incidenten bekend waarbij DigiD falen de oorzaak waren. Daarnaast ben ik het niet eens met Susskin dat advocaten de technologie moeten zien als een bedreiging. Het pleiten, bepalen van een strategie en de onvoorspelbaarheid van het proces zijn mijns inziens onderdelen die voorlopig nog niet (volledig) geautomatiseerd kunnen worden. De hedendaagse advocaat dient dus niet te vrezen doch zich flexibel op te stellen en mee te veranderen met zijn omgeving.